بررسی جنگل‌كاري مصنوعي صنوبر توليد چوب و اصلاح نژاد صنوبر)

مقدمه1



پراكندگي و انواع جنگل‌ها در ايران2



بهره‌برداري از جنگل‌ها 3





فصل اول: مطالبي راجع به اصلاح نژاد صنوبر



بخش اول: مقدمه4



بخش دوم كلياتي در مورد جنس صنوبر4



بخش سوم: توليد بذر6



دو‌رگ‌گيري و پيوند8



توليد گرده11



بررسي پديده ناسازگاري در دورگ‌گيري بين بخش‌ها و گونه‌هاي صنوبر13





فصل دوم: طريقه درختكاري



بخش اول: شناسايي درخت16



بخش دوم: شناسايي زمين18



انتخاب زمين از نظر درختكاري19



انواع نهالها و چگونگي كاشت آنها19



مسطح كردن زمين24



آماده سازي زمين24



آبياري و محافظت درخت26





فصل سوم: زراعت ماش در ميان درختان كاشته شده



مقدمه29



مصارف ماش29



تركيبات غذايي ماش30



ارقام مورد كشت دراستان30



تاريخ مناسب كاشت30



نوع خاك و نياز كودي30



عمليات تهيه زمين31



آبياري32



كنترل علفهاي هرز33



ظهور گل33



برداشت ماش34



نيروي انساني مورد نياز براي كاشت درخت (صنوبر)34



نيروي انساني مورد نياز براي كشت ماش35



هزينه‌ها35



هزينه‌هاي كود36



درآمدها37



هزينه‌هاي متفرقه38





مقدمه:



كشور ما در جنوب منطقه معتدل نيمكره شمالي قرار دارد و به خط استوا نزديك است. مدار 25 درجه شمالي از جنوب كشورمان و مدار 40 درجه شمالي از شمال آن مي‌گذرد. نصف‌النهار‌هاي 44 و 63 درجه شرقي نيز به ترتيب در غرب و شرق آن قرار دارند و وسعت كشور ايران حدود 195,648,1 كيلومتر مربع است.



با توجه به موقعيت ايران و نزديكي آن به مدار رأس‌السرطان كشور ما در يك نوار بياباني واقع شده كه آن را در امتداد صحراي آفريقا، بيابان عربستان و مناطق خشك آسياي مركزي قرار مي‌دهد. بيابان لوت و دشت كوير از خشك‌ترين نواحي ايرانند. در ضمن در كشور ما به دليل استفاده بي‌رويه و نادرست از خاك، بيابانها در حال گسترش‌اند كه يكي از راههاي جلوگيري از گسترش بيابانها درختكاري(جنگل‌كاري) است. كه در اينجا به طور مختصر به اهميت و نقش جنگل‌ها اشاره مي‌كنيم:



ميوه، ريشهدرختها و قارچها غذاي عده‌ي زيادي از انسانها را تشكيل مي‌دهد.



درختان دي‌اكسيد كربن هوا را مي‌گيرند و اكسيژن توليد كرده و آن را به هوا برمي‌گردانند.



چوب درختان در ساختمان‌سازي، تهيه لوازم منزل، درب‌هاي چوبي و . . . مورد استفاده قرار مي‌گيرد.



سايه درختان انسان را از گرماي شديد محافظت مي‌كند.



جنگل از بروز سيلاب جلوگيري مي‌كند زيرا هم از سرعت باران با ريختن آنها بر روي برگها و شاخه‌ها كاسته مي‌شود و هم خاك جنگل پوشيده از شاخ و برگ گياهان پوسيده است كه آب را جذب كرده و جويبارهايي با آب زلال به وجود مي‌آورد.



درختان از سرو صداي اتومبيلها و كارخانه‌ها و هواپيماها مي‌كاهند.



جنگلها مكانهاي مناسبي براي تفريح و گذراندن اوقات فراغت هستند.



برخي فرآورده‌هاي جنگلي مانند كائوچو مصرف صنعتي دارند.



از فرآورده‌هاي جنگلي براي تهيه دارو و مصارف پزشكي استفاده مي‌شود.





با توجه به موارد فوق و با توجه به اين كه مي‌دانيم بخش وسيعي از كشور ما را در حال حاضر نواحي خشك و نيمه خشك تشكيل داده است صرف‌نظر از فقر پوشش گياهي به شهادت تاريخ روزگاري بسياري از اين نواحي سر سبز و آباد و مزروعي بوده كه در اثر غفلت پيشينيان و يا استفاده بي‌مورد و نامناسب رو به انحطاط نهاده و باعث ضعيف شدن اراضي گرديده است.



جنگل‌كاري در اين قبيل اراضي از يك طرف باعث تقويت خاك مي‌شود و از طرف ديگر از فرسايش خاك جلوگيري كرده و موجب استفاده بيشتر از توان بالقوه موجود مي‌گردد. به علاوه افزايش سطح جنگل‌ها، تقويت پوشش گياهي و در شرايطي خاص توليد چوب از ساير فوايد جنگل‌كاري در مناطق خشك و نيمه خشك محسوب مي‌شود.



از طرفي جنگل از ديرباز در معيشت و توليد سوخت براي بشر مؤثر بوده و به عناوين مختلف به نيازمنديهاي وي پاسخ گفته است از ميان اين نيازمنديها توليد چوب به عنوان ماده اوليه، توليد مواد شيميايي، توليد پلاستيك، توليد مشتقات نفت از چوب، توليد شكر، حفاظت خاك و آب و سرانجام توليد انواع محصولات فرعي را مي‌توان ذكر كرد.



بنابراين عاقلانه است كه بشر با تمسك به دانش و تجربه خود حداكثر توليد را براي نسل حاضر داشته باشد و به بهبود كمي و كيفي آن براي نسلهاي آينده بپردازد. در ضمن با توجه به نياز فزاينده كشور براي چوب و كاغذ و محدوديت منابع طبيعي جنگل‌كاري مصنوعي علاوه بر گسترش فضاي سبز و پاكي آب و هوا و خنك نمودن آن مي‌تواند از لحاظ اقتصادي سالانه از خروج ميليون‌ها دلار ارز از كشور براي واردات چوب و كاغذ جلوگيري كند و در ضمن از مرحله توليد نهال تا مصرف نهايي براي هزاران نفر اشتغال ايجاد نمايد.





پراكندگي و انواع جنگل‌ها در ايران



به علت واقع شدن ايران در عرضهاي جغرافيايي جنب حاره و نامنظم بودن و كمي بارش در بخشهاي وسيعي از كشور ما رويش درخت با دشواري روبه روست. همچنين به دليل گسترش ايران در عرضهاي جغرافيايي مختلف و تنوع ناهمواريها تنوع گونه‌هاي درختي و گياهان در ايران زياد است و به طور كلي پوشش گياهي در ايران را از جنبه‌هاي گوناگون تقسيم‌بندي كرد‌ه‌اند و مهم‌ترين آنها عبارتند از:



جنگل‌هاي نواحي مرطوب(شمال ايران): به دليل رطوبت زياد و اعتدال هوا و خاك مساعد در كرانه‌هاي درياي مازندران و دامنه‌هاي شمالي البرز جنگلهاي انبوهي در اين ناحيه روييده است. بيش از نيمي از درختان اين جنگل‌ها راش و ممرز مي‌باشد. اهميت جنگلهاي شمال به دليل تجارتي و صنعتي بودن آن است.



جنگل‌هاي نواحي نيمه مرطوب(ارسباران): اين جنگلها در شمال غرب ايران كه شامل حوضه آبخيز رود ارس است روييده‌اند. اين جنگل‌ها عمدتاً از درختان مخلوط بلوط و راش سفيد تشكيل شده‌اند و شبيه جنگلهاي كوهستاني نواحي خزري هستند.



جنگل‌هاي نواحي خشك و نيمه خشك: اين جنگلها داراي تقسيم‌بنديهاي مختلفي هستند قسمتهاي عمده‌اي از آنها را جنگل‌هاي زاگرس تشكيل مي‌دهد. جامعه جنگلي بلوط ايران وسيع‌ترين پوشش گياهي مغرب و جنوب‌غربي ايران است. درخت بلوط به علت داشتن ريشه‌هاي قوي و عميق به خوبي در برابر بادهاي شديد و خشكسالي مقاومت مي‌كند. اين جنگلها جنبه تجارتي نداشته اما از نظر حفاظت خاك و آبهاي جاري و تبديل آب و هوا و گذران اوقات فراغت نقش مهمي دارند.





بهره‌برداري از جنگل‌ها (طبيعي)



هرچند جنگل و مرتع در اغلب شرايط قادر به ادامه رشد هستند. اما اين امر زماني امكان‌پذير است كه به اندازه ميزان توليد و توان آنها مورد استفاده قرار گيرند.



جنگل‌ها و مراتع كشور از باارزش‌ترين منابع ملي هستند كه در گذشته حدود 11 تا 18 درصد خاك كشور را پوشيده بودند كه در حال حاضر اين رقم به 4/7 درصد كاهش يافته است.



پس با توجه به محدوديت جنگل‌هاي با ارزش طبيعي و تقاضاي روز افزون چوب و كاغذ و درخت جنگل‌كاري مصنوعي امري بديهي به نظر مي‌رسد.



فصل اول



مطالبي راجع به اصلاح نژاد صنوبر



بخش اول: مقدمه



از اوايل قرن حاضر به تحقيقات درباره صنوبر توجه زيادي گرديده است. اين تحقيقات زمينه‌هاي كاري متعددي را از جمله: انتخاب و معرفي ارقام سريع‌الرشد، تعيين ارقام مقاوم به آفات و امراض، اصلاح و بهبود تكنيك‌هاي تكثير، بررسي كاربرد صنوبر در عمليات پرورشي در جنگل‌هاي طبيعي، بررسي نيازهاي اكولوژيكي و فيزيولوژيكي ارقام صنوبر، تعيين خواص و كاربرد چوب گونه‌هاي مختلف، بررسي و مطالعه تكنيك‌هاي جديد كاشت و برداشت و اصلاح نژاد و توليد دو رگ‌هاي جديد از طريق گرده‌افشاني مصنوعي، شامل مي‌شود.



امروزه يكي از مهمترين زمينه‌هاي تحقيقاتي صنوبر كارهاي اصلاح نژاد و توليد دورگهاي جديد است كه هدف از اين دو رگ‌گيري‌ها انتقال صفات و خصوصيات برتر و مثبت والدين به نتايج از طريق گرده‌افشاني مصنوعي است به عنوان مثال دستيابي به كلن‌هاي مقاوم به آفات و امراض از عوامل مهمي است كه در عمليات دو رگ‌گيري بين ارقام صنوبر هموراه مدنظر بوده است.





بخش دوم: كلياتي در مورد جنس صنوبر



صنوبرها (populus) همراه جنس بيد (salix) و نيز جنس منحصر به فرد chosenia به خانواده salicaceae تعلق دارند. و از بين سه جنس مذكور فقط جنسهاي صنوبر و بيد داراي ارزش اقتصادي هستند. پراكنش گونه‌هاي جنس صنوبر بر خلاف بيده كه هم در نيم‌كره شمالي و هم در نيم‌كره جنوبي گسترش دارند به نيمكره شمالي محدود مي‌گردد. و در سراسر مناطق معتدله نيمكره شمالي بعضي از گونه‌هاي اين جنس را به صورت رويشگاههاي وسيع جنگلي و برخي ديگر را در رويشگاههاي محدود در حاشيه رودخانه‌ها و دره‌هاي مرطوب مي‌توان يافت.



از سالها پيش ارقام اين جنس به نيمكره جنوبي از جمله جنوب افريقا ، استراليا، آرژانتين و شيلي وارد گرديده و مورد كاشت قرار مي‌گيرند.



به طور كلي جنس صنوبر داراي 30 گونه و تعدادي زيرگونه و پرونانسهاي مختلف و نيز تعداد كولتيوار است و به دليل سهولت دو رگ‌گيري بين گونه‌هاي اين جنس تا كنون در كشورهاي خارجي، تعداد زيادي ارقام دور گرد در كشتهاي تجارتي توليد چوب مورد استفاده صنوبر كاران قرار مي‌گيرند.



صنوبرها درختاني سريع‌الرشد خزان كننده بوده و بر خلاف بيدها كه داراي اشكال و نادازه‌هاي متفاوت بوده و از درخت تا درختچه‌هاي كوتاه تغيير مي‌كنند، اكثراً داراي تنه‌هاي بزرگ و تنومند و منفرد هستند. تعداد شاخه‌هاي آنها زياد بوده و اغلب تاج بزرگ و گسترده‌اي را به وجود مي‌آورند. حاشيه برگها دندانه دار بوده و از مثلثي تا تخم مرغي تغيير شكل مي‌دهند و جوانه‌هاي آنها با تعداد زيادي فلس پوشيده شده و روي آنها ماده‌اي مومي وجود دارد كه براق است.



در اين جنس درختان تنومند هميشه دو پايه هستند بنابراين گلهاي نر و ماده روي درختان جداگانه قرار دارند. گل‌آذين در صنوبرها به صورت سنبله آويزان (شاتون) بوده و گلهاي كوچك با ساختماني ساده روي محور سنبله قرار گرفته و معمولاً بدون گلبرگ و كاسبرگ هستند.



در يك شاتون صنوبر اغلب بيش از 30 عدد گل وجود دارد و بر اين دليل كه گلهاي صنوبر فاقد شهر هستند جاذبه‌اي براي جلب حشرات ندارند. بنابراين گرده‌افشاني در آنها فقط توسط باد انجام مي‌گردد تعداد پرچم در گلهاي نر بسيار متعدد بوده و در ارقام مختلف از 5 تا 60 عدد متغير است. بنابراين هر گل مي‌تواند مقادير متفاوتي گرده توليد كند.



رنگ بساك‌ها اغلب قرمز و يا ارغواني است. گل‌هاي ماده داراي يك تخم‌دان با تعدادي تخمك بوده و در مرحله شكفتن داراي 2 تا 4 كلاله به رنگ سبز مايل به زرد مي‌گردند. شكفتن گلها در بهار معمولاً مدت كمي قبل از ظهور برگ‌ها صورت مي‌گيرد. معمولاً شاتونهاي نر پس از دو هفته كه از آزادسازي گرده‌ها بگذرد، مي‌افتند ولي سنبله‌هاي ماده روي درخت باقي مانده و به تدريج بزرگتر شده تا كپسولهاي نيمه ظاهر گردند.



سپس كپسولهاي سبز رنگ پس از دو هفته تا چند ماه رسيده و با دو تا چهار شكاف باز مي‌شوند. و بذور كوچك و نازكي كه به وسيله يك توده كرك‌هاي سفيدرنگ پوشيده شده‌اند رها مي‌گردند. كه اين كركهاي سفيد عامل پراكنش بذور به وسيله باد هستند.



مقدار زيادي از بذور رها شده از كپسول‌ها در زير درخت پوشش سفيد رنگي شبيه برف ايجاد مي‌كنند. بر خلاف بيدها كه معمولاً در سن 2 سالگي به گل مي‌نشينند صنوبرها در سنين بالاتر و غالباً در سن 5 تا 7 سالگي توليد گل مي‌كنند.




مقدمه1 پراكندگي و انواع جنگلها در ايران2 بهرهبرداري از جنگلها 3 فصل اول: مطالبي راجع به اصلاح نژاد صنوبر بخش اول: مقدمه4 بخش دوم كلياتي در مورد جنس صنوبر4 بخش سوم: توليد بذر6 دورگگيري و پيوند8 توليد گرده11 بررسي پديده ناسازگاري در دورگگيري بين بخشها